ABD’de sağlık çalışanlarına yapılan ve Haziran 2026'da yayınlanan bir anket, doktorların yüzde 77'sinin, hemşirelerin de yüzde 70'inin yapay zekaya aşırı bağımlılık sonucu yeteneklerini kaybetmekten endişe duyduğunu ortaya koydu.
YETENEK KAYBI KONUSUNDA ENDİŞELİ MİSİNİZ DİYE SORULDU
"Yapay Zekada Hastalar, Doktorlar ve Hemşireler: Benzer Araçlar, Farklı Yollar, Tek Hedef" başlıklı çalışma kapsamında, "Yetenek kaybı konusunda ne kadar endişelisiniz?" sorusuna hastalarla ilgilenen, teşhis koyan ve tedavi uygulayan sağlık personelinin yüzde 74'i 'endişeli olduğu' yanıtını verdi. Doktorlar yüzde 77, hemşireler yüzde 70, hastalar ise yüzde 68 oranında endişeli olduklarını dile getirdi.
Benzer bir bulguya, Polonya'da en az iki bin kez kolonoskopi yapmış olan doktorlara yönelik bir çalışmada da ulaşıldı. Kolonoskopi görüntülerini gerçek zamanlı analiz edebilen bir yapay zeka sistemi, doktorların kullanımına açıldı. Ardından, doktorların yapay zeka kullanmadan görüntüleri yorumlamaları talep edildi. Doktorların, sistemi kullanmadıklarında performanslarının önemli ölçüde düştüğü gözlemlendi. Doktorlar, yapay zekadan önceki üç ayda, kolonoskopilerin yüzde 28,4'ünde en az bir iyi huylu tümör (adenom) tespit etti. Yapay zeka sonrası üç ayda ise yapay zeka desteği olmadan yapılan kolonoskopilerde adenom tespit oranı yüzde 22,4'e düştü.
"YAPAY ZEKAYA BAĞIMLI HALE GELDİKÇE PERMOFMANS KÖTÜLEŞİYOR"
Ekim 2025’te, The Lancet Gastroenterology and Hepatology dergisinde "Yapay zeka araçlarına daha fazla bağımlı hale geldikçe, son derece yetenekli profesyonellerin bile işlerinin gerektirdiği görevlerde daha kötü performans sergileyebileceği" bulgusu yayınlanmıştı.
Araştırmacılar, yapay zeka araçlarına sürekli maruz kalmanın, klinisyenlerin 'yapay zeka yardımı olmadan bilişsel kararlar alırken daha az motive, daha az odaklanmış ve daha az sorumluluk sahibi' hale gelmelerine neden olabileceğine dikkati çekmişti. Oslo Üniversitesinden Dr. Yuichi Mori, çalışmanın ortak yazarlarından biri olarak, bu olguyu doğrulamak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç olduğunu fakat yapay zeka kullananların, yeteneklerini kaybetme riskinin farkında olmaları gerektiğini belirtti.
"PERFORMANS VE ÖĞRENME ARASINDA KOPUKLUK GÖZLENDİ"
Nature'daki yazıda, tıp alanındaki örneklerin yanı sıra bilgisayar mühendislerini ele alan değerlendirmeler de yer aldı. Yapay zeka firması Anthropic'in araştırmacıları, 52 yazılım mühendisinin temel bir kodlama görevi yapmalarının istendiği rastgele kontrollü bir deney tasarladı. 52 katılımcıya, göreve ilişkin internet araması yapma izni verildi. Katılımcıların yarısına ise arama dışında bir yapay zeka asistanı kullanmaları önerildi. Daha sonra da tüm katılımcılar sınava alındı. Yapay zeka kullanan katılımcı, kullanmayanlara göre sınavda belirgin derecede daha kötü performans sergiledi. Ortalama puan, yapay zeka grubunda yüzde 50, yapay zeka kullanmayan grupta yüzde 67 oldu. Yapay zeka destekli katılımcılar, özellikle koddaki hataları teşhis etmelerini gerektiren sorularda kötü performans gösterdi. Bu da yeni ürettikleri kodun ardındaki kavramları öğrenemedikleri sonucuna işaret etti. Uzman görüşüne göre, yapay zeka kullananlarda performans ve öğrenme arasında kopukluk gözlendi.
Yazının son bölümünde Helsinki merkezli Hanken Ekonomi Okulu'nda bilgi sistemleri araştırmacısı olan Tapani Rinta-Kahila’nın “geçmişte diğer teknolojilerin belirli yetenekleri geçersiz kıldığı” değerlendirmesi de paylaşılarak, GPS navigasyon sistemlerinin insanların yol bulma yeteneklerini köreltmesi örnek gösterildi.
Üretken yapay zeka araçlarının "uzun zamandır benzersiz insan yetenekleri olarak kabul edilen düşünme ve yorumlama etrafındaki çeşitli bilişsel yetenekleri otomatikleştiren ilk teknoloji" olduğu belirtildi. Yazıda "Yapay zeka kaynaklı yetenek kaybını önlemek için, insanlar, yüklerinin ne kadarını yapay zekaya devrettiğinin farkında olmalı. İnsan, yapay zeka modellerinin tam olarak nasıl çalıştığını ve sınırlamalarının neler olduğunu anlamalı. İnsan, sorgulamadan yapay zeka çıktılarına güvenmekten kaçınmalı. Yapay zekaya güvenmeyi, dikkatle tetikte kalmayı ve bu iki durumun yaratacağı çelişkiyi yönetmeli" ifadelerine yer verildi.
