En çok bilet kesilen kategori olduğu için eğlence sektörünün kralı olarak nitelendirilen sinemada izleyici sayılarının giderek azalmasıyla çalan alarm zilinin şiddeti her geçen gün artıyor. Bunun iki nedeni bulunuyor.
Birincisi; dijital yayın platformlarının sunduğu alternatifler.
İkincisi; enflasyondan fazla oranda artan bilet fiyatları.
Pandemi öncesinde 4 yılın ortalama izleyici sayısı; 64.8 milyondu. Pandemi sonrasında bu ortalama; 32.2'ye kadar geriledi. Bu da sinema salonlarının izleyicilerinin yaklaşık % 50'sini kaybettiğini gösteriyor.
2022'de 36 milyonla başlayan 'Hayata dönüş' çabası, kalıcı bir yükseliş trendine dönüşemediği gibi aksine 2025'te 28 milyonun altına düşerek alarm zilinin şiddeti iyiden iyiye arttı.
TÜRK FİLMLERİNDE KAYIP YARI YARIYA
♦ Pandemi öncesi Türk sinemasının altın çağıydı. Türk filmleri yıllık ortalama 37.4 milyon izleyici çekerek pazarın lokomotifi konumundaydı. Pandemi sonrasında ise bu ortalama; % 55 düşüşle 16.7 milyona geriledi. Pandemi öncesinin her hafta sonu sinemaya giden kitlesi artık yok.
Türk filmleri izleyicisi 2023'te % 27 azalırken, 2024'te % 36 arttı. Bu sert dalgalanmalar, Türk sinemasının 'Lokomotif' yapımlara ne kadar bağımlı olduğunu gösteriyor. Çünkü popüler bir biyografi veya komedi filmi o yıl tüm istatistiği yukarı taşırken, o tarz bir film olmadığı yıl çöküş yaşanıyor.
Bu da izleyicilerin pandemi sonrasında 'Ortalama' bir film için bilet almadığını gözler önüne seriyor. Pandemi öncesinde sinemayı dolduran ana akım izleyici kitlesi, evde yerli dizileri ve platform içeriklerini tüketmeye yöneldi. İzleyiciler, yalnızca çok büyük bütçeli, merak uyandıran veya vizyonda 'Olay' haline gelen Türk filmlerini sinemada izlemeyi tercih ediyor.
YABANCI FİLMLERDE DİRENİŞ
♦ Yabancı filmler pandemi öncesinde 27.4 milyon izleyici ortalamasına sahipken, pandemi sonrasında ortalama % 43 azalmayla 15.4 milyona düştü.
Dikkat çekici bir diğer nokta; pandemi öncesinde Türk filmleri yabancı filmlere çok ciddi bir üstünlük kurmuşken, yeni dönemde aradaki fark neredeyse kapandı. Hatta 2023'te; yabancı film izleyicisi Türk filmi izleyicisini bir hayli geride bıraktı.
Bu tablo, yabancı film izleyicilerinin görsel efektlerin ve sinematografinin ön planda olduğu yabancı yapımları "Evde izlenemeyecek deneyim" olarak değerlendirdiğini gösteriyor.
Bütün bu verilerin bize sunduğu rapor; Türkiye sinema sektörünün ne yazık ki 'Kral Öldü' evresinde olduğunu gösteriyor. İzleyici eğilimi, sadece 'Hikâye' izlemek için sinemaya gitmekten vazgeçti. Sinemaya gitmek için filmin bir 'Görsel şölen' ya da toplumsal bir 'Kültürel olay' olması gerekiyor. İzleyiciler için sinema biletleri ve sinema içi harcamaları, 'Lüks tüketim' kalemine dönüştü. Bu nedenle paralarını riske atmak istemiyor ve sadece 'Garanti' gördüğü filmlere bilet alıyor.
Bilet fiyatları, pandemiden önce yıllık ortalama % 12 gibi makul ve öngörülebilir bir oranda arttığı için sinema etkinliği, izleyicilerin bütçesinde büyük bir yük oluşturmuyordu.
PANDEMİ SONRASI ŞOK
Pandemi sonrasında yıllık ortalama bilet fiyatı artışı, % 82'ye fırladı. Özellikle 2023'teki % 140'lık devasa artış, sinema sektörü için tam bir kırılma noktası oldu.
Son 3 yılın enflasyon ortalaması; % 46.6 iken sinema salonu işletmecilerinin bilet fiyatlarını enflasyonun üzerinde artırmasıyla izleyici kayıplarını yan yana koyduğumuzda, izleyicilerin fiyat zamlarına nasıl tepki verdiği doğrudan görülüyor.
2023... Fiyat şoku, Türk filmlerini vurdu.
Bilet fiyatı; % 140 artışla 37.30 TL'den 89.66 TL'ye çıkarken izleyici sayısı; % 13 azaldı.
Fiyat bir anda 2.5 katına çıkınca, izleyiciler ilk refleks olarak sinemadan uzaklaştı. Özellikle Türk filmlerinin izleyicileri: 2023'te % 27 gibi çok sert bir düşüş yaşadı.
2024... 'Yalancı Bahar'
Bilet fiyatı; % 68 artışla 89.66 TL'den 150.64 TL'ye çıkarken izleyici sayısı; % 5 arttı. Bilet fiyatının artmasına rağmen cüzi oranda olsa da izleyici sayısının artmasının nedeni bu fiyat seviyelerine psikolojik olarak alışılması. Ayrıca, sinemayı canlandıran birkaç büyük Türk filminin gösterime girmesi de izleyici sayısının artmasında başrolü oynadı. Zira; bu yıl, izleyiciler daha çok yabancı filmler yerine Türk filmlerini izlemeyi tercih etti.
2025... Dayanma sınırının sonu
Bilet fiyatları; % 38 artışla, 150.64 TL'den 208.18 TL'ye çıkarken, izleyici sayısı; % 16 azaldı. Fiyat artış hızı, yavaşlamış gibi görünse de bilet fiyatı psikolojik bir eşik olan 200 TL'yi aştı. Bunun sonucunda da sinema izleyicisi toplamda; 28 milyonun altına düşerek tarihinin en kötü dönemlerinden birini yaşadı.
Bütün bunların sonucunda; bilet fiyatlarında yaşanan ortalama % 82'lik devasa artış, sinemayı kitlesel bir eğlence olmaktan çıkarıp 'Seçkin' bir kültürel aktivite haline getirdi. İzleyici sayıları, bilet fiyatları taban fiyatta makul bir dengeye oturmadığı ya da gelir seviyesi, bu artışları yakalayamadığı sürece pandemi öncesindeki 64 milyonlu seviyeleri bir daha kolay kolay görmek mümkün olmayacak.
RESMÎ GAZETE'DE YAYIMLANDI
Alarm zilinin şiddetinin giderek artmasıyla sinema sektörü, Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın öncülüğünde yeni bir tedbir alma yoluna gitti. 'Sinema Filmlerinin Değerlendirilmesi ve Sınıflandırılmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik', Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.
YENİ TEDBİR PAKETİ NELER İÇERİYOR?
Yönetmelikte yapılan değişiklikle 'Film özel bileti', film yapımcısıyla diğer gerçek veya tüzel kişiler arasında yapılan sözleşmeler çerçevesinde ilgili film için satılan bilet olarak tanımlandı. Düzenlemeye göre indirimli bilet türlerine uygulanabilecek azami indirim oranları yeniden belirlendi.
Buna göre;
• Belirli yaş üzeri, kamu meslek grubu, halk günü ve öğrenci biletlerinde tam bilet fiyatı üzerinden % 40'a kadar indirim yapılabilecek.
• Engelli, şehit yakını ve gazi, sabah seansı, kurum ve izleyici özel biletlerinde ise indirim oranı % 50'ye kadar uygulanabilecek.
• İnternet üzerinden satılan biletlerde de diğer indirimlere ek olarak % 10'a kadar ilave indirim yapılabilecek.
• Film özel biletlerinde ise sinema salonu işletmecileri tarafından belirlenen tam bilet fiyatı üzerinden % 70'i aşmayan oranda indirim uygulanabilecek ve biletler sabit fiyatla satışa sunulabilecek.• İzleyici özel bileti ve film özel bileti kapsamında uygulanacak indirimler, ülke genelinde faaliyet gösteren ve uygulamaya katılan sinema salonlarında geçerli olacak.
BİR BÜYÜK DERTLERİ DE YÜKSEK MALİYETLER
Konuyla ilgili görüşlerini merak ettiğim yapımcılar ve sinema salonu sahipleri, yeni önlem paketini son derece yerinde bulduklarını dile getirirken izleyici sayısının artacağına kesin gözüyle bakıyorlar. Bu arada yapımcıların en büyük dertlerinden biri de film üretme maliyetlerinin bir hayli yükselmesi. Birçok projenin yüksek maliyet ve izleyici sayısının düşüklüğünden dolayı rafa kalktığını söyleyen yapımcılar, kaliteli film üretiminin artmasıyla izleyici sayısının daha da artacağının altını çizdi.
