İran devlet televizyonuna göre, Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Hürmüz Boğazı'nın iki kıyı devleti olan İran ile Umman'ın, boğazdan ticari gemilerin güvenli geçişini sağlayacak bir trafik güzergahının belirlenmesi amacıyla yürüttüğü müzakerelerde, güzergahın teknik, hukuki, güvenlik ve çevresel boyutlarının İran'ın ilgili kurumlarınca ayrıntılı şekilde incelendiğini belirtti.
Tarafların üzerinde çalıştığı güzergahın coğrafi koordinatları konusunda anlaşmaya varıldığını kaydeden Bekayi, üçüncü tarafların süreci engellememesi halinde, iki ülkenin üzerinde uzlaştığı temel hususları içeren ortak bildirinin de son inceleme ve taslak aşamasında olduğunu söyledi.
Bekayi, İran ile Umman arasında varılan mutabakatın tek başına Hürmüz Boğazı'nı gemiler açısından güvenli hale getirmeyeceğini ifade ederek ABD'nin müdahalelerinden kaynaklı Boğaz'daki güvenlik risklerinin devam ettiğini öne sürdü.
İran, Hürmüz Boğazı'na kıyısı bulunan Umman ile Boğaz'da gemiler için güvenli geçiş yolları belirlenmesi amacıyla görüşmelere başlamıştı. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Umman ile yürütülen teknik ve siyasi görüşmelerde ilerleme kaydedildiğini açıklamıştı.
"ABD'NİN TUTUMUNA BAĞLI"
İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, Umman ile Hürmüz Boğazı'nda müzakerelerin son aşamaya girdiğini ve müzakere edilen güzergahın 2 ila 4 ay sürmesi beklenen bir "geçici güzergah" olduğunu belirterek, Hürmüz Boğazı'nın tamamen açılmasının ABD'nin tutumuna bağlı olacağını söyledi.
İran resmi haber ajansı IRNA'ya konuşan Garibabadi, Umman ile Hürmüz Boğazı konusundaki görüşmeler sonucu ortaya çıkan anlaşmanın son aşamasına yaklaştığını açıkladı.
Anlaşmanın Hürmüz Boğazı'nın tamamen açılması anlamına gelmediğini söyleyen Garibabadi, "Hürmüz Boğazı üzerinden geçen yeni rota geçicidir ancak 2 ila 4 ay veya daha uzun süre geçerli olabilir. Umman ile anlaşmaya varıldıktan sonra ikinci aşamaya geçmek için yeni bir karara ihtiyacımız var." ifadelerini kullandı.
"ABD ile hiçbir görüşme yapılmadı"
ABD yönetiminin açıklamalarının aksine görüşmelerin yalnızca İran ve Umman arasında gerçekleştiğini aktaran Garibabadi, "Hürmüz Boğazı'ndan geçiş konusundaki uzlaşıya İran ve Umman arasında, iki kıyı devleti olarak ulaşıldı bu süre zarfında ABD ile hiçbir görüşme yapılmadı." dedi.
Garibabadi, Umman ile varılan uzlaşıya göre, Boğaz'dan geçişler için yeni güzergahın açılacağını belirterek, "Lark Adası yakınlarında kurulan kuzey güzergahı ve Umman iç sularında bulunan güney güzergahı, tamamen geçici güzergahlar oldukları için kapatılacaktır. İran ve Umman arasında oluşturulan bu yeni anlaşma uygulama aşamasına geçerse, gemilerin geçişi için yeni güzergah uygulanacaktır." dedi.
İranlı yetkili, şöyle devam etti:
"Şu anda bizim için gerçekten stratejik bir öneme sahip olan Hürmüz Boğazı'nda etkin bir egemenlik kurabilmek için, gemilerin tamamen İran karasularından geçmesi gerektiğini ilan etmemize gerek yok. Savaş öncesinde olduğu gibi, 60 yıl boyunca tüm giriş ve çıkışlar Umman karasularından gerçekleşti ve İran savaş sırasında Hürmüz Boğazı'nda etkin bir egemenlik kurdu. Bu, giriş ve çıkış koridorunun bazı bölümleri İran'ın karasularından geçecek. Dolayısıyla yeni bir modele tanık oluyoruz. Bu yeni model, ulusal güvenlik kaygıları ve ulusal çıkarların korunmasına dayanıyor ve İran'ın Hürmüz Boğazı'nda etkin egemenliğini uygulama stratejisidir."
"ABD'den taahhütlerine geri dönmeye tamamen hazır olduğuna dair mesajlar aldık"
Hürmüz Boğazı'nın tamamen açılmasının ABD'nin tutumuna bağlı olduğuna işaret eden Garibabadi, "ABD'den (İslamabad Mutabakatı'ndaki) taahhütlerine geri dönmeye tamamen hazır olduğuna dair mesajlar aldık. Buna karşılık ikinci aşamaya ( Mutabakatın 5. maddesi gereği Hürmüz Boğazı'nın tamamen açılması) geçmeye karar verip vermediğimiz konusunda bu kararın henüz verilmediğini ve gözden geçirildiğini belirtmeliyim." diye konuştu.
Garibabadi, bu düzenlemenin yalnızca İran ve Umman arasında kararlaştırılması gerektiğini ve Tahran'ın bu süreçte başka hiçbir ülkeye hak tanımadığını ifade etti.
İran ve Umman arasında Hürmüz Boğazı görüşmeleri
İran ve ABD arasında 14 Haziran'da Pakistan arabuluculuğunda varılan mutabakatın ilk aşamasında ABD'nin İran'a ait dondurulmuş varlıkları serbest bırakması karşılığında Hürmüz Boğazı'nın açılması ve İran'ın bu stratejik su yolundan geçişlerden 60 gün boyunca ücret almayacağı kararlaştırılmıştı.
ABD, mutabakatın imzalanmasının ardından İran'ın dondurulmuş varlıklarını serbest bırakmamış ve Hürmüz Boğazı'ndan geçişler için Umman karasularından alternatif rota belirlemişti. ABD'nin bu adımlarını mutabakatın ihlali sayan İran, Boğaz'dan geçişleri kısıtlayarak "izinsiz geçiş yapmaya çalışan" bazı gemileri vurmuştu. Mutabakata rağmen iki ülke arasındaki gerginlik 8 Temmuz'da şiddetli çatışmaların başlamasına yol açmış ve yaklaşık iki hafta devam etmişti.
AP: İRAN LİDERİNİN ONAYI BEKLENİYOR
AP'nin isminin açıklanmasını istemeyen bölgesel yetkililere dayandırdığı habere göre, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına yönelik anlaşma taslağına son hali verildi.
Yetkililer, İranlı ve Ummanlı müzakerecilerin İran lideri Hamaney'den onay beklediklerini kaydetti.
Bu anlaşma taslağının ABD ve İran arasındaki Hürmüz Boğazı sorununa geçici bir çözüm olduğunu belirten yetkililer, ayrıca bu anlaşmanın ABD ve İran arasında müzakerelerin devam etmesi için de bir yol açacağının altını çizdi.
ABD Başkanı Donald Trump, İran'la yürütülen görüşmelerin olumlu ilerlediğini, Orta Doğu'daki kritik sürecin 48 saat içinde netleşeceğini ve Hürmüz Boğazı'nın da çok yakında açılacağını söylemişti.
İran Devrim Muhafızları Ordusu'nun yayın organı ise anlaşmanın gecikmesinin temel nedeninin ABD'nin tehditleri olduğunu belirtmişti.
*Fotoğraf: Amirhosein Khorgooi/ISNA (AP aracılığıyla), temsilidir
