ABD Yüksek Mahkemesi, Başkan Donald Trump'ın doğumla vatandaşlık hakkı verilmesinin sonlandırmasına yönelik başkanlık kararnamesine ilişkin kararını bu hafta açıklayacak.
Trump'ın ikinci başkanlık dönemine başlar başlamaz attığı bu adıma ilişkin Yüksek Mahkeme kararı, yılın en çok beklenen kararlarından biri olarak görülüyor.
DOĞUMLA VATANDAŞLIK NEDİR?
Doğumla vatandaşlık, ebeveynlerinin göçmenlik durumuna bakılmaksızın bir çocuğun doğduğu ülkede otomatik olarak o ülkenin vatandaşı olması fikri.
Bu, jus soli (toprak hakkı) ilkesini yansıtır; vatandaşlık tamamen coğrafi konuma dayanır.
Buna karşılık birçok ülke, jus sanguinis (kan hakkı) ilkesini uygular; vatandaşlık, doğum yerine bakılmaksızın çocuğun ebeveynlerinin vatandaşlığına göre belirlenir.
ABD'DE DOĞUMLA VATANDAŞLIK NASIL İŞLİYOR?
Bazı istisnalar dışında, ABD topraklarında doğan tüm bebekler ABD vatandaşı olur.
ABD hastanelerinde her yıl doğan yaklaşık 3,6 milyon çocuk için doğum belgesi, Sosyal Güvenlik numarası, pasaport ve erken yaşam haklarını elde etmenin anahtarı.
Yetişkinlikte ise doğum belgesi; oy kaydı, istihdam, konut kredisi ve askerlik hizmeti gibi alanlarda vatandaşlığın evrensel kanıtı olarak kabul edilir.
ABD ANAYASASI BU KONUDA NE DİYOR?
1868'de eski köleler ve onların çocuklarının hukuki statüsünü düzenlemek için kabul edilen 14. Değişiklik, açıkça ABD’de doğan veya vatandaşlığa kabul edilen ve “ABD yargı yetkisine tabi olan” tüm kişilerin vatandaş olduğunu belirtir.
BAŞKA ÜLKELERDE BENZER UYGULAMALAR VAR MI?
Pew Research Center verilerine göre ABD'ye benzer 32 ülkede daha doğumla vatandaşlık uygulaması var. Yaklaşık 50 ülke ise bunun sınırlı versiyonlarına sahip.
Brezilya, Kanada, Arjantin ve Meksika örnek olarak ABD’ye benzer sistem uygular.
Avrupa ülkeleri ise tarihsel olarak daha kısıtlayıcı. Fransa, Yunanistan ve İspanya, yalnızca ebeveynleri de o ülkelerde doğmuş çocuklara doğumda vatandaşlık veriyor.
Avustralya, Almanya ve Birleşik Krallık ise yasal olarak ikamet eden ebeveynlerden doğan çocuklara otomatik vatandaşlık veriyor.
TRUMP UYGULAMAYI NEDEN SONRA ERDİRMEK İSTİYOR?
Trump, ikinci döneminin ilk gününde, 14. Değişiklik'in anlamını yeniden tanımlayan bir başkanlık kararnamesi imzalayarak doğuştan vatandaşlığı sona erdirmeye çalıştı.
Trump'a göre ülkede yasa dışı bulunan ya da turist veya yabancı öğrenci gibi geçici statüye sahip göçmenlerin çocukları “ABD yargı yetkisine tabi değildir” ve bu nedenle vatandaşlık hakkına sahip değil.
Kararname, vatandaşlığı yalnızca ABD vatandaşlarının veya “yerleşim (domicile)” kurmuş yasal daimi oturum sahiplerinin çocuklarıyla sınırlandırmayı öngörüyor.
Trump, mevcut vatandaşlık politikasının bir “dolandırıcılık” olduğunu, yabancı aktörlerin Amerikan imkanlarından yararlanmasına yol açtığını savunuyor.
LEHİNDEKİ ARGÜMAN NE?
Doğumla vatandaşlık, Amerikan geleneğinin bir parçası olup bir asrı aşkın süredir mahkemeler ve yasama organları tarafından defalarca teyit edilmiştir.
Yüksek Mahkeme, Trump'ın ileri sürdüğü benzer anayasal argümanları daha önce reddetti.
Yargıç Horace Gray, 1898'deki tarihi Wong Kim Ark v. U.S. kararında "14. Değişiklik, açık sözlerle ve açık niyetle, ABD topraklarında doğan ve ABD'de ikamet eden tüm kişilerin çocuklarını kapsar" diye yazdı.
Göçmen hakları savunucuları ve sivil özgürlük örgütleri, doğuştan vatandaşlığın kaldırılmasının her yıl yüz binlerce çocuğa zarar vereceğini ve doğum belgesiyle vatandaşlığın kanıtlanması sistemini karmaşık hale getireceğini söylüyor.
Tahminen her yıl vatandaş olmayan ebeveynlerden doğan 255 bin çocuk bu karardan etkilenebilir.
YÜKSEK MAHKEME TRUMP'IN KARARINI ONAYLARSA NE OLUR?
Trump yönetimi, federal kurumların yeni vatandaşlık sürecinin uygulanmasına yönelik yönergeler hazırladığını söylüyor.
Federal kurumlar, çocuğun ebeveynlerinin yasal durumunu elektronik veri tabanları veya başka yollarla inceleyerek vatandaşlık uygunluğunu belirleyecek ve buna göre Sosyal Güvenlik numarası, pasaport ve diğer haklar verilecek.
Artık yalnızca doğum belgesi tek başına vatandaşlık kanıtı olmayacak; bu durum ABD vatandaşı ebeveynlerden doğan çocuklar için de geçerli olacak.
KARAR NE ZAMAN AÇIKLANACAK?
Yüksek Mahkeme'nin Trump v. Barbara davasında kararı yaz tatili için ara vermeden önce, temmuz ayı başında açıklaması bekleniyor.
